Emancipatie vind je niet op de sociale werkplaats

Afbeelding

De SP en de vakbonden – die steeds meer met elkaar verweven raken – schreeuwen moord en brand over de bezuinigingen op de sociale werkplaats. Nederland gaf in 2012 een slordige 2,4 miljard uit in het kader van de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) en behoort daarmee tot de top van Europa. Deze uitgaven behalen niet het beoogde doel. Want felle tegenstanders van bezuinigingen op de WSW gaan voorbij aan het feit dat de sociale werkplaats eerder het tegengestelde bereikt dan waarvoor het is opgericht: de emancipatie van mensen met een beperking. Als maatschappelijk werker kom ik veel verhalen tegen van burgers die niet worden aangesproken op hun talenten en mogelijkheden. Gelukkig biedt de Participatiewet een beter perspectief.

Neem Henk, een volwassen man van rond de 60 met een lichte verstandelijke beperking – maar met veel sociale vaardigheden. Henk is heel joviaal en zit boordevol goede ideeën. Hij vroeg de wethouder waarom een beleidsplan over maatschappelijke ondersteuning van pagina’s dik vol ambtelijke taal, geen simpele versie kent zodat hij het ook kan begrijpen. Dit beleid gaat tenslotte over hem. En daar hadden de wethouder, raadsleden en ambtenaren nog niet aan gedacht. Zo zet hij zich vrijwillig in als voorzitter van Onderling Sterk, een belangenbehartigingsvereniging voor mensen met een verstandelijke beperking. Henk werkt bij <Breed>, de sociale werkplaats in Nijmegen en omgeving. Elke ochtend om 7.00 uur wordt hij opgehaald met een busje om zeven dorpen verderop aan de lopende band kauwgom in te pakken in een snoepfabriek. Bezigheidstherapie. ’s Avonds om 17.30 uur is hij weer thuis en dan begint zijn vrijwilligerswerk.

Ik vroeg Henk of hij het naar zijn zin had op het werk, toen ik hem tegenkwam bij een wijkbijeenkomst. Er kwam een terneergeslagen blik over zijn gezicht. Hij werd er eerder depressief van. Aan de slag in het wijkcentrum zag hij wel zitten, al is het maar om koffie te schenken. Want Henk is een echt mensen-mens en zou veel meer tot zijn recht komen in een werkomgeving waar buurtbewoners samenkomen en sociale interactie plaatsvindt. Hij wil zich niet continue bewegen onder mensen met een verstandelijke beperking, maar mee kunnen doen in de maatschappij en het leven van alledag.

Ik geloof dat een werkplek die een beroep doet op je talent en kracht in belangrijke mate bijdraagt aan het algehele geluk en welzijn. Hopelijk vindt Henk een plek die beter bij hem past, maar het huidige systeem houdt hem min of meer gevangen op de plek waar hij nu zit. Beperking? Dan krijg je snel een stempel via een WSW indicatie en mag je aan de slag bij de monopolist – de sociale werkplaats in de gemeente. Het enige alternatief is een dagbestedingsplek, maar het nadeel daarvan is dat je geen loon ontvangt maar terug moet vallen op een uitkering.

Vier cliënten hebben de afgelopen maanden bij me aangegeven zich niet langer prettig te voelen op een dagbesteding of sociale werkplaats, omdat ze het simpele productiewerk te eentonig vinden en een verspilling van hun talenten. Ze willen liever aan de slag bij een fietsenmaker, een bloemist of in een verzorgingstehuis.

Staatssecretaris Klijnsma en haar ambtenaren werken momenteel hard aan de Participatiewet, die als hoogste doel heeft de integratie van gehandicapten op de arbeidsmarkt te bevorderen. De contouren van deze wet worden steeds duidelijker. Er wordt een quotum ingevoerd om de werkgevers eindelijk over de streep te trekken en te dwingen gehandicapten aan te nemen. Men kan een beroep doen op een jobcoach om een geschikte werkplek te vinden en de passende begeleiding te organiseren. Het verlies aan arbeidsproductiviteit wordt financieel gecompenseerd. Een aanvulling op een WAJONG-uitkering behoort tot de mogelijkheden.

Gehandicapten verstoppen achter de muren van een sociale werkplaats is allesbehalve sociaal. Het is de hoogste tijd dat deze groep gaat emanciperen door te participeren. Meedoen in de maatschappij moet het uitgangspunt zijn. Het moet doodnormaal worden dat je bij de supermarkt om de hoek, het gemeentehuis en de bakker wordt geholpen door mensen met een fysieke, verstandelijke of psychische beperking. Erbij horen, meetellen en je talenten ontwikkelen: het zijn universele behoeften.

Is een quotum wel wenselijk en nodig om dat voor elkaar te krijgen? Ja, dat toont het verhaal van Stephan de Wit dat onlangs verscheen in de Trouw. Ondanks zijn visuele beperking heeft hij zich weten op te werken via de mavo tot jurist met een academische titel. Ondanks zijn kennis en vaardigheden, komt hij niet aan de bak bij een advocatenkantoor en valt noodgedwongen terug op een WAJONG-uitkering. Een quotum dwingt werkgevers eindelijk hun bijdrage te leveren aan de arbeidsparticipatie van gehandicapten.

De onrust die momenteel heerst bij de sociale werkplaatsen is ook begrijpelijk. Voordat het alternatief goed is opgetuigd, wordt er al bezuinigd op het oude systeem. En de totale bezuinigingsopgave van 1,8 miljard euro op het hele arbeids-gehandicaptenveld is simpelweg te fors. Minder begrotingsdrift zou het kabinet sieren, want onzekerheid is het laatste wat mensen met een beperking kunnen gebruiken. En hulpmiddelen om iemand een werkplek te bieden die recht doet aan zijn/haar talenten en beperkingen, kosten ook geld.

Maar de uitgangspunten van de Participatiewet zijn veelbelovend, zeker omdat de staatssecretaris enkele middelen levert om deze omslag mogelijk te maken, zodat gehandicapten meer uitzicht hebben op arbeid die beter aansluit bij hun talenten en behoeften.

Mijn droom is een inclusieve arbeidsmarkt waar iedereen naar vermogen mee kan doen. Zoals in het dorpje Ammerstol met een vergrijsd inwonertal van 1500 bewoners en gekenmerkt door een “ons-kent-ons” cultuur. Onlangs prachtig in beeld gebracht door het NCRV programma “Altijd Wat.” Ammerstol kent een hele bijzondere burgemeester mét een verstandelijke beperking: Ronald.

Het verdwijnen van de lokale supermarkt enkele jaren geleden sloeg een gat in de gemeenschap. De supermarkt was de ontmoetingsplek en sociale cement van deze plattelandsgemeente. Om het samenleven in het dorp een nieuwe impuls te geven, hebben de SPAR en een welzijnsstichting een uniek winkelconcept ontwikkeld. Ronald van Nes is nu volwaardig supermarktmedewerker. Hij vult de schappen en brengt de boodschappen tot aan de voordeur van de oudjes van dagen. De supermarktmanager is ongelofelijk trots op dit personeelslid: hij zegt iedereen goedendag. Iedereen kent Ronald. Ze noemen hem daarom ook wel “de burgemeester van Ammerstol.” Dat de bewoners wat langer moeten wachten voor de kassa omdat Ronald wat langzamer is, deert niemand. Want de sociale cohesie is terug in het dorp, dankzij de supermarkt waar mensen met een beperking tot hun recht komen. Zo snijdt het mes aan twee kanten.

Louis de Mast is maatschappelijk werker in volkswijken en portefeuillehouder Sociale Zaken van DWARS – GroenLinkse Jongeren. Hij vindt dat iedereen een eerlijke kans verdient om mee te kunnen doen en heeft een broertje dood aan betutteling. 

Advertenties

Een gedachte over “Emancipatie vind je niet op de sociale werkplaats

  1. Twee punten:

    1 – We hebben ervaring met mensen die in het reguliere bedrijfsleven worden geplaatst. De vooruitzichten daar zijn geheel niet rooskleurig. Mensen doen ook daar klusjes beneden hun niveau. En vaak, niet in de laatste plaats, vanwege de neerbuigende houding van chef en medewerkers tegenover mensen met beperkingen. Isolement op de drukke werkvloer, is een veel gehoorde klacht. Gebrek aan een vertrouwde begeleider (zoals er zijn op de werkplaatsen) vergroot dat isolement alleen maar. Mensen worden doodongelukkig en ziek. “Participatiewet” zou eigenlijk isolatiewet moeten heten. (zoals het Ministerie van “Defensie” eigenlijk Ministerie van Oorlog moet heten, en “sociaal leenstelsel voor studenten” eigenlijk het asociaal schuldenstelsel)

    2 – Problemen die je ziet in de WSW (werk is soms saai en talenten kunnen beter aangesproken worden) zijn op te lossen binnen de WSW. Stop geld in de begeleiding en de mogelijkheden! Jij schrijft de WSW te snel af en wil te graag meebezuinigen met de grote politieke jongens. Wat ondersteun je daarmee? De 3,7 miljard die drie weken geleden aan de SNS-bankiers is gegeven zodat ze verder kunnen speculeren met vastgoed en leegstand, en onze woningnood in stand kunnen houden. Nou, bravo hoor. Geld dat uit de sociale sector wordt gehaald. De WSW’ers betalen voor de bankiers die een gat in onze economie hebben gespeculeerd. WSW’ers kampen door dat soort bezuinigingsmaatregelen met weinig begeleiding, weinig keuze en dus saai werk. Je helpt niet; carrièrepolitici zoals jij zijn onderdeel van het probleem.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s